Văn mẫu hay lớp 12

Phân tích bài thơ Việt Bắc của Tố Hữu

Đề bài: Em hãy phân tích bài thơ Việt Bắc của Tố Hữu

Bài làm

Tố Hữu sáng tác rất nhiều, cảm hứng của ông đến từ những cột mốc lịch sử của dân tộc, của chính bản thân tác giả. Bài thơ Việt Bắc cũng chính là một trong những sáng tác được xem là kiệt tác mà Tố Hữu đã viết vào một thời điểm lịch sử trọng đại của dân tộc ta. Đó là vào năm 1954 khi mà nhân dân ta đã giành thắng lợi vẻ vang trước thực dân Pháp. Hòa bình lập lại, trung ương Đảng rời chiến khu Việt Bắc để về Hà Nội. Trước bối cảnh ấy, quân và dân đã có một cuộc chia ly đầy tình cảm, cảm xúc và đầy những nhớ thương. Bằng con mắt của một người chiến sĩ cách mạng và ngòi bút của một nhà thơ, Tố Hữu đã khắc họa được cuộc kháng chiến kéo dài tới mười lăm năm của Việt Bắc.

Đoạn trích bài thơ Việt Bắc là một cuộc chia li đầy thương nhớ. Những câu thơ gợi lên được kỉ niệm tươi đẹp của người chiến sĩ cùng với nhân dân Việt Bắc. Bằng cách lựa chọn thể thơ lục bát cùng với kiểu đối đáp quen thuộc như trong ca dao, dân ca, bài thơ gợi lên những nét thân quen cho người đọc. Cách xưng hô mình – ta tạo nên một sự thân thuộc, gần gũi, mến thương. Cuộc chia ly của quân và dân giống như cuộc chia ly của những người thân trong gia đình, đầy lưu luyến, bịn rịn.

phan tich bai tho viet bac - Phân tích bài thơ Việt Bắc của Tố Hữu

Phân tích bài thơ Việt Bắc

Trong bất cứ cuộc chia ly nào cũng vậy, người ở lại thường lo lắng cho người ra đi, không biết lên đường thế nào, nơi ở mới thế nào vậy nên họ thường nói khá nhiều. Theo lẽ thường ấy, Tố Hữu cũng để cho người dân được mở lời trước:

Mình về mình có nhớ ta

Mười lăm năm ấy thiết tha mặn nồng

Mình về mình có nhớ không

Nhìn cây nhớ núi nhìn sông nhớ nguồn

Nỗi nhớ vẫn là những gì mà người ta quan tâm khi xa nhau. Ở với nhau càng thân thiết thì càng tự hỏi liệu khi xa nhau người kia có nhớ mình không. Giống như hai người yêu nhau, mình và ta cũng đặt ra câu hỏi có nhớ không? Câu hỏi ở đây đặt ra không phải để tìm câu trả lời mà ai cũng đã rõ. Người ta hỏi là để khẳng định nỗi nhớ của chính mình, thể hiện được ân tình, ân nghĩa của mình và ta. Trước những câu hỏi đầy tình nghĩa ấy, người về như lặng đi:

Xem thêm:  Cảm nhận về nhân vật Việt trong tác phẩm Những đứa con trong gia đình

Áo chàm đưa buổi phân li

Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay

Mình đi có nhớ những ngày

Mưa nguồn suối lũ những mây cùng mù

Mình về có nhớ chiến khu

Miếng cơm chấm muối mối thù nặng vai

Những câu hỏi giúp khơi gợi trong lòng người những ngày kháng chiến gian khổ, ác liệt của đạn bom và thiếu thốn trong cuộc sống. Có thể thấy những ngày đầu kháng chiến, khung cảnh rừng núi hiện lên thật ảm đạm. Tuy nhiên, trong những ngày gian khó ấy thì mình và ta vẫn cùng nhau chịu khổ, chung lưu đấu cật vì cùng chung một mục tiêu là đánh đuổi giặc thù. Tứ thơ có sự chuyển biến ở những câu sau nhưng vẫn là lời hỏi của người dân Việt Bắc:

Mình về rừng núi nhớ ai

Trám bùi để rụng, măng mai để già

Mình đi có nhớ những nhà

Hắt hiu lau xám đậm đà lòng son

Rừng núi nhớ ai là một biện pháp tu từ nhân hóa. Nó nói lên được tình cảm thắm thiết của Việt Bắc với những người kháng chiến. Thiếu mình, Việt Bắc cũng trở nên trống vắng tới mức mà trám bùi để rụng, măng mai để già. Trong kháng chiến, trám và măng là hai món ăn phổ biến thường nhật của người dân và chiến sĩ. Trong câu thơ này, Tố Hữu đã mượn cái thừa để nói về cái thiếu. Quả là một cái nhìn tài tình. Những hình ảnh đối lập giữa cái bên ngoài và bên trong làm nổi bật lên cuộc sống nghèo đói, lam lũ nhưng cũng làm nổi bật tình nghĩa của người với người.

Để kết thúc cho chuỗi câu hỏi của mình thì người dân Việt Bắc đã nói:

Mình đi, mình có nhớ mình

Tân Trào, Hồng Thái, mái đình cây đa

Lời của người Việt Bắc thật tinh tế. Chẳng nhưng hỏi mình có nhớ ta không mà còn hỏi mình có nhớ mình. Ta và mình đã cùng nhau gắn bó, cùng nhau vượt qua biết bao sóng gió trên đời để viết lên những trang sử hào hùng cho dân tộc, đó là mái đình Hồng Thái, là cây đa Tân Trào. Vậy nên khi về thành thị xa xôi, mình chớ có quên chính mình của những năm tháng gian khổ, nghĩa tình:

Xem thêm:  Giải Sinh lớp 12 Bài 33: Sự phát triển của sinh giới qua các đại địa chất

Mình về thành thị xa xôi

Nhà cao còn thấy núi đồi nữa chăng

Phố đông còn nhớ bản làng

Sáng đèn còn nhớ mảnh trăng giữa rừng

Sau khi lắng nghe hết những lời ân tình của người Việt Bắc thì lúc này người đi mới lên tiếng trả lời:

Ta với mình mình với ta

Lòng ta sau trước mặn mà đinh ninh

Mình đi mình lại nhớ mình

Nguồn bao nhiêu nước nghĩa tình bấy nhiêu

Trả lời cho câu hỏi mình về mình có nhớ ta là mình đi mình lại nhớ mình. Hai tiếng mình và ta cứ quấn quýt lấy nhau đôi khi chẳng thể nào phân định rạch ròi được rằng ai là mình, ai là ta. Nó làm cho nỗi nhớ trở nên dạt dào và nghĩa tình trở nên bất tận hơn. Bằng cách so sánh tình nghĩ của người đi và người ở với thứ tình cảm cao quý của con người là tình yêu, câu trả lời đầy tình nghĩa của người đi hẳn đã làm yên lòng những người ở lại:

Nhớ gì như nhớ người yêu

Trăng lên đầu núi nắng chiều lưng nương

Trong những câu thơ hàm súc, từ nhớ cứ lặp đi lặp lại mãi mà mỗi lần nhớ là một lần kí ức ùa về. Đó là những kí ức của mình và của ta:

Thương nhau chia củ sắn lùi

Bát cơm sẻ nửa chăn sui đắp cùng

Nhớ về Việt Bắc, người đi nhớ những hình ảnh đáng yêu và quý về những người mẹ địu con lên nương, lên rẫy:

Nhớ người mẹ nắng cháy lưng

Địu con lên rẫy bẻ từng bắp ngô

Một tiếng mõ trâu, một tiếng chày đêm cũng đủ để cho người đi nhớ mãi:

Nhớ sao tiếng mõ rừng chiều

Chày đêm nện cối đều đều suối xa

Như vậy là không chỉ có con người, người về còn nhớ cả thiên nhiên Việt Bắc tươi đẹp nữa. Thông qua hoài niệm của người về, cuộc kháng chiến anh hùng của mình với ta đã được tái hiện:

Xem thêm:  Sự giàu đẹp của tiếng Việt

Nhớ khi giặc đến giặc lung

Rừng cây núi đá ta cùng đánh Tây

Núi giăng thành lũy sắt dày

Rừng che bộ đội, rừng vây quân thù

Bằng những phép nhân hóa, thiên nhiên Việt Bắc như có linh hồn. Núi rừng Việt Bắc như thành lũy che chở và bảo vệ cho những người chiến sĩ. Có những đêm hành quân, những đoàn xe vận tải nối đuôi nhau chạy qua rồi khiến cho Việt Bắc luôn luôn nhộn nhịp:

Những đường Việt Bắc của ta

Đêm đêm rầm rập như là đất rung

Quân đi điệp điệp trùng trùng

Ánh sao đầu súng bạn cùng mũ nan

Dân công đỏ đuốc từng đoàn

Bước chân nát đá, muôn tàn lửa bay.

Nghìn đêm thăm thẳm sương dày

Đèn pha bật sáng như ngày mai lên

Để diễn tả nỗi nhớ của người về với Trung ương Chính phủ, với cụ Hồ, giọng thơ đã chuyển sang trang trọng và thiêng liêng. Và trong kí ức của người về, Việt Bắc chính là quê hương cách mạng, là hi vọng của cả dân tộc. Và để trả lời cho câu hỏi mình về mình có nhớ mình thì người về đã đáp rằng:

Mình về mình lại nhớ ta

Mái đình Hồng Thái, cây đa Tân Trào

Văn học Việt Nam may mắn khi có Tố Hữu và thơ ca may mắn khi có Việt Bắc. Bài thơ mang đến cho người đọc nhiều cảm xúc. Ngôn ngữ thơ trong sáng, giản dị nói lên được tiếng nói đầy tình nghĩa, yêu thương.

Subin Lê

 

Post Comment