Ngữ văn

Hình tượng đất nước đau thương mà anh dũng trong bài thơ Đất nước (Nguyễn Đình Thi).

Đề: Hình tượng đất nước đau thương mà anh dũng trong bài thơ Đất nước (Nguyễn Đình Thi).

Dàn ý

– Giới thiệu chung về mạch cảm xúc và suy tưởng của bài thơ:

+ Mở đầu là cảm xúc về một sáng mùa thu thơm mát, trong lành (3 đoạn thơ đầu).

+ Phần sau là những suy nghĩ về đất nước trong chiến tranh giải phóng, từ trong đau thương, căm hờn đứng lên chiến đấu bất khuất, anh hùng (7 đoạn thơ sau).

– Hình tượng đất nước đau thương mà anh dũng trong bài thơ:

+ Được khắc họa đậm nét nhất ở hai câu thơ mở đầu phần hai của bản:

Ôi những cánh đồng quê chảy máu

Dây thép gai đâm nát trời chiều.

– Tiếp tục được bồi thấm bằng một số hình ảnh khác: Bát cơm chan đầy nước mắt… Đứa đè cổ đứa lột da; Ngày nắng đốt theo đêm mưa giội / Mỗi bước đường mỗi bước hi sinh

+ Càng đau thương, mất mát, càng chịu nhiều gian khổ, hi sinh, ý chí quật cường tiềm chứa trong đất nước, con người Việt Nam càng mạnh mẽ: Xiềng xích chúng bay không thoả được… Lòng dân ta yêu nước thương nhà

+ Hình tượng đất nước anh dũng, quật khởi: Khói nhà máy cuộn trong sương núi… Đã đứng lên thành những anh hùng; Trán cháy rực nghĩ trời đất mới | Lòng ta bát ngát ảnh bình minh; Súng nổ rung trời giận dữ… Rũ bùn đứng dậy sáng loà.

– Đánh giá, nhận xét:

+ Đau thương mà anh dũng là nét riêng trong cảm nhận của Nguyễn Đình Thi về đất nước trong những năm tháng chiến tranh khốc liệt.

+ Sự phát hiện về vẻ đẹp của đất nước trong đau thương chính là yếu tố cốt lõi làm nên cái riêng, cái độc đáo của tác phẩm này so với những bài thơ cùng chủ đề.

+ Tình yêu đất nước và tài năng sáng tạo của Nguyễn Đình Thi là điều làm nên thành công của hình tượng nghệ thuật, của tác phẩm.

 Bài làm

Quê hương đất nước trong kháng chiến chống Pháp, chống Mĩ là một trong những nguồn mạch khơi gợi cảm hứng sáng tạo cho rất nhiều nhà văn, nhà thơ. Hoàng Cầm viết Bên kia sông Đuống, Tố Hữu có Việt Bắc, Nguyễn Khoa Điềm có Mặt đường khát vọng… Mỗi sáng tác ấy đã đưa đến một hình ảnh riêng, cho mỗi người đọc những hình dung khá chân thực, sống động về Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh đằng đẵng. Với Đất nước, nhà thơ Nguyễn Đình Thi lại muốn người đọc cảm nhận, chiêm nghiệm về một đất nước đau thương mà anh dũng.

Bất cứ ai đọc Đất nước (Nguyễn Đình Thi) cũng có thể nhận thức khá rõ về mạch cảm xúc và suy tưởng cũng như kết cấu của bài thơ này. Khởi đầu là cảm xúc về một sáng mùa thu thơm mát, trong lành. Cảm xúc ấy gợi nhớ về những ngày thu đã xa của Hà Nội. Trở lại, mùa thu năm xưa lại dẫn về mùa thu nay của đất nước, mùa thu của cách mạng với niềm xúc động đầy tự hào vì được làm chủ đất nước. Phần sau của văn bản thơ là những suy nghĩ về đất nước trong chiến tranh giải phóng, từ trong đau thương, căm hờn đứng lên chiến đấu bất khuất, anh hùng. Bài thơ gồm mười một đoạn thì Nguyễn Đình Thi đã dành bảy đoạn cuối cùng cho phần sau này. Trong đó có đoạn nhà thơ tập trung đặc tả đất nước trong đau thương (đoạn 5, 7), có đoạn thiên về thể hiện đất nước quật khởi, kiên cường (đoạn 6, 9, 11), nhưng cũng có những đoạn có sự đan cài, hoà quyện cả hai hình tưởng như đối lập này (đoạn 8, 10).

– Hình tượng đất nước đau thương được khắc họa đậm nét nhất ở hai câu thơ mở đầu phần hai của văn bản:

Ôi những cánh đồng quê chảy máu

Dây thép gai đâm nát trời chiều

Trong chiến tranh, đất nước bị giày xéo là điều đương nhiên.Nhưng nếu như Hoàng Cầm miêu tả thật xúc động nỗi đau thương khi quân giày xéo lên quê hương mình bằng sự hoà nhập của cái ảo và cải thực:

Mẹ con đàn lợn âm dương

Chia lìa đôi ngả

Đám cưới chuột đang tưng bừng rộn rã

Bây giờ tan tác về đâu

(Bên kia sông Đuống)

Thì Nguyễn Đình Thi chủ yếu dựng lại nỗi đau thương của đất nước từ những hình ảnh rất thực. Chính nhà thơ đã tâm sự: Trên những chặng đường công tác, mỗi buổi chiều khi mặt trời sắp tắt, nhìn về phía những chân trời xa thấy đồn bốt giác với những lô cốt, những hàng dây thép gai giăng đây làm cho chân trời như bị xé nát, nham nhở gây một ấn tượng nhức nhối, căm giận. Nhưng cũng như nhiều nghệ sĩ chân chính khác, Nguyễn Đình Thi không bao giờ viết những câu thơ tả chân bình thường: Tôi không miêu tả cụ thể mà từ chất liệu cụ thể khái quát nên một điều gì sâu xa hơn…. Vẫn là những cánh đồng quê, vẫn là trời chiều của quê hương đất nước này, nhưng rõ ràng không đơn thuần là những cánh đồng quê trong sáng chiều đỏ gắt nữa. Dưới ngòi bút thi nhân, tất cả dường như quằn quại trong cơn đau, trong tội ác: những cánh đồng quê chảy máu, dây thép gai đậm nét trời chiều. Trong ánh chiều tà, cánh đồng vùng vành đai trắng rực đỏ như chảy máu, hàng dây thép gai đồn giặc tua tủa lên như đâm nát bầu trời. Cánh đồng, bầu trời quê hương trong cảnh hoàng hôn tất cả như ứa máu, không gian được mở ra theo cả chiều rộng (những cánh đồng hồ chiều cao (bầu trời). Cũng bởi đó, nỗi đau thương chất chứa trong hình tượng đất nước được khơi sâu hơn. Hình ảnh thơ mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc cho đất nước trong chiến tranh, bị quân thù chiếm đóng.

Xem thêm:  Tả quả cam mà em đã từng thưởng thức

Hình tượng đất nước đau thương tiếp tục được bồi thấm thêm bằng một số hình ảnh khác:

Bát cơm chan đầy nước mắt

Bay còn giằng khỏi miệng ta

Thằng giặc Tây thằng chúa đất

Đứa đè cổ đứa lột da

Hình ảnh bát cơm chan đầy nước mắt gần gũi với hình ảnh bát cơm dẻo thơm một hột đắng cay muôn phần trong ca dao, nhưng nó không còn là thành quả đong đầy nỗi khó nhọc của người nông dân nữa, mà là tang vật tố cáo sự áp bức, bóc lột đến kiệt cùng của quân giặc. Những động từ mạnh giằng, đè, một liên tiếp xuất hiện mô tả chính xác hành động phi nhân tính của chúng. Có thể nói, những câu thơ này không gây ấn tượng ở cách diễn đạt hay hình ảnh thơ như hai câu thơ trước. Những niềm xúc động chân thành của người viết thực sự đã lay động tâm hồn bạn đọc. Nhà thơ không ngại ngần vạch trần tội ác tày trời của quân cướp nước và bè lũ bán nước. Thông qua đó, chúng ta có thể hình dung thêm phần nào nỗi đau thương mà nhân dân ta phải chịu đựng trong những tháng năm kháng chiến gian khổ. Bằng sự trải nghiệm của chính bản thân, Nguyễn Đình Thi đã đi đến những khái quát cao độ về những mất mát hi sinh to lớn của đất nước trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Ngày nắng đốt theo đêm mưa giội

Mỗi bước đường mỗi bước hi sinh.

Điều này Quang Dũng cũng đã từng diễn đạt khá xúc động trong Tây Tiến bằng câu thơ:

Rải rác biên cương mổ viễn xứ

Nhưng có một điều dường như đã thành quy luật: Càng đau thương, mất mát, càng chịu nhiều gian khổ, hi sinh, ý chí quật cường tiềm chứa trong đất nước, con người Việt Nam càng mạnh mẽ:

Xiềng xích chúng bay không khoá được

Trời đầy chim và đất đầy hoa

Súng đạn chúng bay không bắn được

Lòng dân ta yêu nước thương nhà

Sự đối chọi trong những hình ảnh thơ: xiềng xích với trời đây chim và đất đầy hoa, súng đạn với lòng yêu nước thương nhà cùng sự phủ định liên tiếp không khoá được, không bán được một mặt tôn vinh vẻ đẹp, sức mạnh tinh thần của đất nước, nhân dân ta, mặt khác khẳng định sự bất lực, thất bại thảm hại của kẻ thù.

Hầu hết những câu thơ nối tiếp phía sau này đều tập trung thể hiện hình tượng đất nước anh dũng, quật khởi:

– Khói nhà máy cuộn trong sương núi

Kèn gọi quân văng vẳng cánh đồng

Ôm đất nước những người áo vải

Đã đứng lên thành những anh hùng

– Trán cháy rực nghi trời đất mới

Lòng ta bát ngát ảnh bình minh.

Không khí sục sôi chiến đấu được tô đậm trong lời thơ mang đi chất sử thi. Hình ảnh thơ tráng lệ, kì vĩ được tạo dựng bởi những từ ngữ có sắc thái biểu cảm mạnh: cuộn, năng sống, ôm, cháy rực, bát ngát bởi sự đan cài của màu sắc (sắc trắng của khỏi nhà máy, sương núi) âm thanh (tiếng kèn gọi quân). Tất cả những hình ảnh ấy mở đường cho thế phản công vũ bão:

Súng nổ rung trời giận dữ,

Người lên như nước vỡ bờ

Nước Việt Nam từ máu lửa

Rũ bùn đứng dậy sáng loà.

Có thể nói đây là khổ thơ hay nhất, đẹp nhất trong tất cả những vần thơ viết về hình tượng đất nước anh dũng suốt bài thơ này. Những hình ảnh này được tác giả lấy trực tiếp từ chiến trường Điện Biên: trong tiếng đạn đại bác rền vang rung trời chuyển đất, các chiến sĩ ta từ các chiến hào ào ạt xông lên như nước vỡ bờ. Tôi trông thấy các anh mình mẩy đầy bùn, nhưng khi nhảy lên trên mặt đất, các anh hiện ra chói loá trong ánh nắng. Hiện thực huy hoàng đó đã được tác giả nén lại trong bốn câu thơ sáu chữ. Nhịp thơ ngắt dồn dập, đều đặn tạo nên âm hưởng hùng tráng. Từ những cánh đồng quê, từ gốc lúa bờ tre, sức mạnh Việt Nam đã bật toả, bừng sáng. Bức tượng đài đất nước sừng sững hiện lên chói ngời trên cái nền của máu, lửa, bùn lầy, trong không gian dồn dập ầm vang tiếng súng nổ rung trời. Một lần nữa Nguyễn Đình Thi lại phát huy thế mạnh sử dụng những con chữ giàu sắc thái gợi hình, gợi cảm. Các động từ (nổ, rũ, đứng dây) cùng các tính từ mạnh trung, giận dữ, sáng loà) kết hợp với pháp so sánh (người lên như nước vỡ bờ) và sự xuất thần của hình ảnh thơ (Nước Việt Nam từ máu lửa – rũ bùn đứng dậy sáng loà) đã khắc họa đậm nét hình tượng đất nước anh hùng, vĩ đại. Hình tượng này kết thúc bài thơ, lại được đặt trên nền hình tượng đất nước đau thương để lại bài thơ dư âm của chiến thắng, âm vang của sức mạnh quật khởi.

Đau thương mà anh dũng, anh dũng dù rất đỗi thương đau, đó chính là nét riêng trong cảm nhận của Nguyễn Đình Thi về đất nước trong những năm tháng chiến tranh khốc liệt. Đất nước là bài thơ hay nhất của đời thơ Nguyễn Đình Thi. Và sự phát hiện về vẻ đẹp của đất nước trong đau thương chính là yếu tố cốt lõi làm nên cái riêng, cái độc đáo của tác phẩm này so với những bài thơ cùng chủ đề. Tình yêu đất nước và tài năng sáng tạo của người nghệ sĩ đã mang đến và để lại trong chúng ta một hình tượng nghệ thuật đặc sắc, có sức hấp dẫn mạnh mẽ.

 

Xem thêm:  Tả chiếc bàn học của em

Từ khóa tìm kiếm:

  • https://thuvienkhuyenhoc com/hinh-tuong-dat-nuoc-dau-thuong-ma-anh-dung-trong-bai-tho-dat-nuoc-nguyen-dinh-thi html

Post Comment